Hoogbegaafd of hooggevoelig? Dit zijn de verschillen én overeenkomsten.

Hoogbegaafd of hooggevoelig? Dit zijn de verschillen én overeenkomsten.

Die vraag krijg ik bijna dagelijks.

"Is mijn kind hoogbegaafd, of gewoon gevoelig?" Ouders stellen hem met een soort aarzeling, alsof het een van de twee moet zijn. Maar zo werkt het niet.

Een hooggevoelig kind hoeft niet hoogbegaafd te zijn. En een hoogbegaafd kind is vaak óók hooggevoelig. Veel kenmerken lijken sterk op elkaar: het intense voelen, het snel overprikkeld raken, het diep nadenken over dingen die een ander makkelijk laat gaan. Geen wonder dat ouders het door elkaar halen.

Toch gaat hoogbegaafdheid over iets anders dan hooggevoeligheid. Dit blog zet de verschillen en de overlap naast elkaar, zodat je beter snapt wat er bij jouw hoogbegaafd kind of hooggevoelig kind werkelijk speelt.

Hoogbegaafdheid: meer dan een hoog IQ

Hoogbegaafdheid wordt vaak versimpeld tot een getal. Een hoog IQ, een goed rapport, snel klaar zijn met sommen. Maar dat is maar een klein deel van het verhaal.

Hoogbegaafdheid gaat over hoe iemand denkt, voelt, leert en verwerkt. Het is een andere manier van informatie tot je nemen: sneller, in meer lagen, met meer verbanden tegelijk. Een hoogbegaafd kind ziet vaak niet alleen het antwoord, maar ook alle vragen eromheen. Niet alleen het feit, maar ook wat het feit betekent, en wat de gevolgen daarvan zijn.

Die manier van verwerken is intens. En juist daardoor lopen veel van deze kinderen vast, niet ondanks hun vermogens, maar er middenin.

Wat is HSP, en waar overlapt dat met hoogbegaafdheid?

Hooggevoeligheid, HSP, gaat over de gevoeligheid van het zenuwstelsel. Een hooggevoelig kind neemt meer prikkels waar, en verwerkt die dieper, dan een gemiddeld kind. Geluid, sfeer, emoties van anderen, licht, textuur: alles komt binnen, en blijft ook langer hangen.

Herken je dat bij je kind, dan denk je misschien al snel aan hoogbegaafdheid. Begrijpelijk, want de overlap is groot. Beide groepen kinderen:

• voelen intens

• zijn gevoelig voor sfeer en onrechtvaardigheid

• raken snel overprikkeld

• hebben een rijke innerlijke wereld

  
  

Het verschil zit hem in de oorzaak. Bij HSP ligt de gevoeligheid vooral in het zenuwstelsel: hoe prikkels binnenkomen. Bij hoogbegaafdheid ligt de intensiteit vooral in het denken: hoeveel er verwerkt en doorgedacht wordt. Een kind kan het een hebben, het ander, of allebei tegelijk, en dat laatste komt vaker voor dan je zou denken.

Dabrowski en de overexcitabilities

De Poolse psychiater Kazimierz Dabrowski beschreef iets dat veel ouders van hoogbegaafde kinderen meteen herkennen: overexcitabilities, oftewel oversensitiviteiten. Hij onderscheidde vijf gebieden waarop iemand extra intens kan reageren: zintuiglijk, motorisch, intellectueel, emotioneel en verbeeldingsvol.

Een kind met sterke emotionele overexcitability voelt niet een beetje verdriet, maar verdriet dat door zijn hele lijf trekt. Een kind met sterke intellectuele overexcitability kan niet stoppen met nadenken over een vraag, ook niet als het licht al uit is.

Dit model verklaart precies waarom hoogbegaafdheid vaak samengaat met wat op hooggevoeligheid lijkt. Het is niet toevallig gelijk. Het zit in dezelfde intensiteit, alleen vanuit een andere invalshoek bekeken.

De rol van executieve functies

Naast dit alles spelen executieve functies een grote rol: plannen, starten, jezelf reguleren, overzicht bewaren. Bij zowel hoogbegaafde als hooggevoelige kinderen zie je vaak een spanning tussen wat ze denken en voelen, en wat ze daadwerkelijk kunnen sturen.

Een kind kan feilloos uitleggen wat er mis gaat, en toch niet in staat zijn om op tijd te beginnen, te stoppen, of zichzelf te kalmeren. Dat is geen onwil. Dat is een verschil tussen inzicht en sturing, twee aparte vaardigheden die niet automatisch gelijk oplopen.

Onderpresteren: het gemiste signaal

Een van de grootste misverstanden is dat hoogbegaafdheid altijd zichtbaar is in goede cijfers. Vaak is het tegenovergestelde waar. Een kind dat intern overspoeld wordt door prikkels, gedachten of emoties, heeft weinig ruimte over om te presteren zoals er van hem verwacht wordt.

Dit heet onderpresteren: capaciteiten die er wel zijn, maar niet zichtbaar worden. Op school lijkt zo'n kind soms gemiddeld, ongemotiveerd, of zelfs onzeker. Terwijl er onder de oppervlakte een brein zit dat continu op volle toeren draait, zonder dat iemand het ziet.

Juist deze kinderen worden het makkelijkst over het hoofd gezien. Niet omdat ze niet opvallen, maar omdat ze op de verkeerde manier opvallen.

Wat betekent dit voor jou als ouder?

Hoogbegaafdheid gaat niet over slim zijn. Het gaat over intens voelen, snel denken, diep analyseren, een sterk gevoel voor rechtvaardigheid, nieuwsgierigheid, creativiteit. Dat maakt kinderen niet lastig. Maar soms wel kwetsbaar.

Of je kind nu hoogbegaafd is, hooggevoelig, of allebei: het gaat er niet om het juiste label te vinden. Het gaat erom te snappen wat er onder het gedrag zit, en van daaruit weer aan te sluiten.

Twijfel jij hierover?

Herken je je kind in dit verhaal, maar weet je niet goed waar het precies vandaan komt? Dat is precies waar wij bij RAAK naar kijken. Niet om een label te plakken, maar om te ontdekken wat jouw kind nodig heeft om weer in zijn kracht te komen.

En de begeleiding is er niet alleen voor je kind, maar ook voor jou! In het RAAK Talent traject werk ik met ouders van getalenteerde pubers. We kijken naar jouw Human Design en hoe jouw energie stroomt in relatie tot je kind. Daarnaast kijken we naar het enneagram en hoe jij als ouder weer in je kracht kan komen staan. Wanneer het nodig is, kijken we welke blokkades er bij jou spelen en welke intenties je hebt om weer verder te komen. Zo krijg je weer perspectief. En wanneer jij weer in je kracht staat, zie je dat er ruimte bij je kind ontstaat om weer verder te gaan.